Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Γράμμα σε μια φοιτήτρια Νομικής. Του Δημήτρη Μανωλίδη*

Αναδημοσίευση του άρθρου από το nomikithess.gr

Η μεγαλύτερη δύναμη του ανθρώπου είναι η συνήθεια, η δυνατότητά του προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες.
Η μεγαλύτερη αδυναμία του ανθρώπου είναι η συνήθεια, η δυνατότητά του να υποτάσσεται στις νέες συνθήκες.
Μεταπτυχιακά: η κορύφωση του βιασμού της δημόσιας δωρεάν παιδείας 
Φέτος εγκαινιάστηκαν τα νέα μεταπτυχιακά προγράμματα της νομικής σχολής. Μονοετή προγράμματα «αξίας» 90 ects με κόστος 900 ευρώ αντικαθιστούν τα περσινά διετή προγράμματα των 120  ects και των 400 ευρώ. Η εν λόγω μεταβολή απορρέει τυπικά από τον –περίφημο- νόμο Γαβρόγλου που ανάγει την εξαίρεση των διδάκτρων στα μεταπτυχιακά σε κανόνα, ωστόσο έχει βαθύτερες ουσιαστικές ρίζες.
Είναι γνωστό ότι ποτέ η παιδεία δεν ανήκε στις προτεραιότητες του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, η μέγγενη των μνημονίων αποτελεί μια τομή στο εν λόγω ζήτημα. Η δημοσιονομική πειθαρχία που επέβαλλαν η ΕΕ και το ΔΝΤ στην Ελλάδα μεταφράστηκε αφ’ ενός με τον προορισμό όλο και περισσοτέρων χρημάτων για την εξυπηρέτηση του χρέους και της ρευστότητας των τραπεζών και αφ’ ετέρου με τη λιτότητα και τους («πρωτογενώς») πλεονασματικούς προϋπολογισμούς. Έτσι, το πάλαι ποτέ υπαρκτό κοινωνικό κράτος, ήτοι το κράτος που φροντίζει για την υγεία, την παιδεία και το επίπεδο ζωής των πολιτών παρουσιάζεται ως αναχρονισμός που δεν μας αξίζει αφού δεν πρέπει να βγούμε από το ευρώ«τα φάγαμε όλοι μαζί». Εξ ου και το πανεπιστήμιο αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια μια ριζική και συστηματική υποχρηματοδότηση (παρά το γεγονός ότι οι γονείς των φοιτητών πληρώνουν όλο και περισσότερους φόρους). Ενδεικτικά από το 2010 ως το 2016 η χρηματοδότησή του μειώθηκε κατά 70%. Έτσι, τα δίδακτρα στα μεταπτυχιακά (που φυσικά φέρουν τον καλλωπιστικό όρο «τέλη εγγραφής») είναι μια μορφή αναζήτησης χρημάτων για τη λειτουργία του πανεπιστημίου, μια (ακόμη) μορφή μετακύλισης του κόστους του πανεπιστημίου στους ίδιους τους φοιτητές.
Οι αλήθειες πίσω από την κουρτίνα
Σου λένε ότι το μεταπτυχιακό είναι ένα είδος πολυτέλειας που δεν είναι ανάγκη να το έχουν όλοι. Όμως η πραγματικότητα της ελληνικής αγοράς εργασίας είναι ξεκάθαρη: πλέον το μεταπτυχιακό δεν είναι προϋπόθεση καριέρας αλλά επιβίωσης. Από την άλλη, με τη σταδιακή υιοθέτηση του έξωθεν μοντέλου 3 χρόνια bachelor + 2 χρόνια master, τα ελληνικά πτυχία ευθυγραμμίζονται όλο και περισσότερο με τα bachelor, όπερ και σημαίνει ότι μειώνεται η επαγγελματική τους αξία χρήσης. Στην πράξη μειώνεται το μέρος της εκπαίδευσης και τα συναπτόμενα εργασιακά δικαιώματα που δικαιούσαι δωρεάν.
Σου λένε ότι είσαι τυχερή που τα δίδακτρα είναι μόλις 900 ευρώ ενώ για παράδειγμα στη Νομική Αθήνας είναι 1200. Εδώ αν δεν αρκεί η κοινή λογική για να απαντηθεί, το κάνουν οι αριθμοί: ένας ασκούμενος δικηγόρος πληρώνεται περί τα 200 ευρώ το μήνα, άρα λαμβάνει 2400 ευρώ το χρόνο. Πληρώνει όμως 300 ευρώ το χρόνο σε εισφορές. Πληρώνει νοίκι περίπου 3000 ευρώ το χρόνο. Πληρώνει 200 ευρώ για μετακινήσεις με λεωφορείο. Προσθέστε όσα χρειάζεται ο καθένας για να τρώει και να συντηρείται, όσα χρειάζεται για να βγει για έναν καφέ και ένα ποτό μέσα στη βδομάδα, και όλα αυτά αθροίστε τα με τα 900 ευρώ των διδάκτρων. Απλώς για ακόμα μια φορά πρέπει οι γονείς σου να βάλουν το χέρι στην τσέπη. Αν πάλι δεν μπορούν, κόψε το λαιμό σου. Αυτή είναι η αβάσταχτη ελαφρότητα των 900 ευρώ.
Όμως ο οικονομικός σου αποκλεισμός από το μεταπτυχιακό επιτελεί και έναν ακόμα ρόλο: δικαιώνει την εκμετάλλευση και το μισθό πείνας που θα λάβεις αργότερα. Με άλλα λόγια στη θέση της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης οικοδομείται μια κλιμακωτή εκπαιδευτική διαδικασία, όπου κάθε επίπεδο απαιτεί και περισσότερα χρήματα, στοιχιζόμενη με την κοινωνία της ανεργίας και των μισθών των 600, 400 και 200 ευρώ. Έτσι αν είσαι κάτοχος μεταπτυχιακού σου αξίζουν τα 600 ευρώ, αν είσαι κάτοχος πτυχίου ΑΕΙ τα 400 ή τα 200 αν πρόκειται για ΤΕΙ. Αν δε έχεις τελειώσει μόνο το Λύκειο τότε καλώς είσαι άνεργος.
Ωστόσο η ιδεολογία της ατομικής ευθύνης μεταμφιέζει την οικονομική δυνατότητα σε «προσπάθεια», «κίνητρο», «βούληση» και άλλα ωραία. Τουτέστιν, κάποιος δεν έκανε μεταπτυχιακό μάλλον γιατί δεν το ήθελε πάρα πολύ και δεν προσπάθησε γι’ αυτό (εξάλλου το μότο του φιλελευθερισμού δεν είναι το κοελικό «όταν θες κάτι πάρα πολύ το σύμπαν συνωμοτεί υπέρ σου»;). Επομένως καλά θα κάνει να ανεχτεί το μισθό πείνας γιατί αυτό του αναλογεί.

Σου λένε ότι η μείωση της διάρκειας από δύο σε έναν χρόνο είναι υπέρ σου. Ωστόσο ας μιλήσουμε και πάλι με αριθμούς. Αν κάποιος κάνει άσκηση καθημερινά (στην καλύτερη των περιπτώσεων) από τις 9 το πρωί ως τις 5 το απόγευμα, θα πρέπει να αφιερώνει άλλες 8 με 10 ώρες τη βδομάδα στην παρακολούθηση των μαθημάτων (κατά μέσο όρο 2 ώρες τη μέρα). Φυσικά θα χρειάζεται ακόμα τόσο ή και περισσότερο χρόνο για να μπορεί να εκπονήσει τις εργασίες και τις παρουσιάσεις για το κάθε μάθημα. Επομένως είτε δεν θα μπορεί κατά κανόνα να κάνει μεταπτυχιακό όποιος έχει την οικονομική ανάγκη να δουλεύει/κάνει άσκηση, είτε αυτοί που κάνουν μεταπτυχιακό παράλληλα με δουλειά, θα χάσουν κυριολεκτικά για έναν χρόνο ΌΛΗ τους τη μέρα/κάθε μέρα γι’ αυτά.
Όμως η μείωση της διάρκειας δεν είναι απλώς ένας φετιχισμός. Σημαίνει πρώτα απ’ όλα λιγότερα μαθήματα για το μειωμένο -ένεκα της υποχρηματοδότησης- διδακτικό μας προσωπικό. Ανταποκρίνεται όμως και σε μια λογική που θέλει το μεταπτυχιακό αυτό ως απλά έναν ακόμα σταθμό σε μια ζωή δια βίου κατάρτισης. Με άλλα λόγια απευθύνεται σε ένα μοντέλο νέου που θα προσαρμόζεται/εξειδικεύεται συνεχώς στα εκάστοτε trends της αγοράς και θα έχει παράλληλα να ανταγωνιστεί μια θάλασσα ανθρώπων που έχουν τα ίδια ή περισσότερα χαρτιά με αυτόν (πτυχία, τίτλους κλπ): ο νέος αυτός θα χρειαστεί λοιπόν να ξανακάνει και άλλες σπουδές, επομένως δεν πρέπει να χάσει δύο ολόκληρα χρόνια για ένα μόνο μεταπτυχιακό.
Και όμως η γη κινείται
Η αναμόρφωση των μεταπτυχιακών αθροίζεται σε μια σειρά μέτρων που έχουν ληφθεί κα επιβαρύνουν σοβαρά την καθημερινότητα του φοιτητή. Το -όχι-τόσο-μακρινό-όσο-ακούγεται- 2011, παίρναμε δωρεάν κώδικες, μπορούσαμε να δώσουμε ένα μάθημα σε οποιαδήποτε εξεταστική, δεν υπήρχαν προαπαιτούμενα και οι καθηγητές δεν τολμούσαν να υποβάλλουν τους φοιτητές σε γυμνάσια (να κόβουν χωρίς λόγο ή να βάζουν θέματα εκτός ύλης). Από τότε, η αποτυχία των φοιτητών να υπερασπιστούνε μια σειρά από κεκτημένα, παρά τις σημαντικές μάχες που δόθηκαν, διαμόρφωσε έναν αρνητικό συσχετισμό δύναμης: οι επί το χείρον αλλαγές περνάνε δίχως ιδιαίτερες αντιστάσεις, οι πολιτικές/συνδικαλιστικές δυνάμεις που τις αμφισβητούν περιθωριοποιούνται, το ειδικό βάρος του φοιτητή μειώνεται. Ο συσχετισμός αυτός καθόρισε και τον ίδιο τον τρόπο σκέψης των φοιτητών: «τίποτα δεν αλλάζει, οπότε το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να διαβάζω μπας και τουλάχιστον εγώ τα βολέψω κάπως» μοιάζει να είναι το λάιτμοτιβ της σκέψης τους. Όμως αυτός είναι ένας ψευδεπίγραφος ρεαλισμός. Ο πραγματικός ρεαλισμός είναι ότι σήμερα δεν μπορείς να σπουδάσεις αν δεν βάλεις το χέρι στην τσέπη και αύριο δεν θα μπορείς να δουλέψεις και εν γένει να ζήσεις αξιοπρεπώς αν δεν μεταναστεύσεις. Και μια τέτοια ζωή είναι ανάξια να βιωθεί. Μια τέτοια πραγματικότητα είναι ανάξια να γίνει συνήθεια. Το μόνο που της αξίζει είναι να της αλλάξουμε τα φώτα.
Μια καλή αρχή είναι να πας στη ριμάδα τη Γενική Συνέλευση της Πέμπτης, και ας χάσεις δύο ώρες μάθημα ή τον μεσημεριανό σου καφέ στη Ναβαρίνου, να ακούσεις και να ακουστείς, να δούμε όλοι μαζί αν και πώς μπορούν τα πράγματα να πάνε αλλιώς.
Το ότι σήμερα σου στερούνε τα κεκτημένα, σημαίνει άλλωστε ότι αυτά κάποια στιγμή κατακτήθηκαν, και αυτό κάπως- κάποτε ξεκίνησε από μια Γενική Συνέλευση και κάποιον Σύλλογο Φοιτητών.
* Ο Δημήτρης Μανωλίδης είναι ασκούμενος δικηγόρος και μεταπτυχιακός φοιτητής Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Αριστερού Δικτύου Νεολαίας Νομικής και μέλος του ΔΣ του Συλλόγου Φοιτητών Νομικής.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ανακοίνωση για την πρόταση της συντονιστικής επιτροπής των Δικηγορικών Συλλόγων για την αναθεώρηση της άσκησης

Στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Κώδικα Δικηγόρων, συζητείται έντονα το θέμα της αναμόρφωσης του θεσμού της άσκησης. Ήδη από τις τοποθετήσεις σημαινόντων προσώπων πάνω στο ζήτημα, οι τάσεις διαφαίνονταν: σεμινάρια κατά την διαδικασία της άσκησης, αυστηροποίηση της διαδικασίας απόκτησης της δικηγορικής ιδιότητας, μηδενική μισθολογική και εργασιακή προστασία των ασκουμένων δικηγόρων γιατί η «άσκηση δεν είναι εργασία αλλά μαθητεία». Ως Κίνηση Aσκουμένων και Νέων Δικηγόρων, προσπαθήσαμε να αναδείξουμε έγκαιρα τους κινδύνους από τέτοιες τοποθετήσεις και τις νοοτροπίες που κρύβονται πίσω από αυτές.
Η τριμελής επιτροπή που συστάθηκε για να επεξεργαστεί ένα σχέδιο πρότασης για το ζήτημα, κατάφερε τελικά να ξεπεράσει και τις πλέον απαισιόδοξες εκτιμήσεις, σκιαγραφώντας την αναδόμηση της άσκησης στην κατεύθυνση της ριζικής επιβάρυνσης των όρων πρόσβασης στο δικηγορικό λειτούργημα (βλ. το παράρτημα στο τέλος). Μεταξύ των μετεχόντων στην επιτροπή, φιγουράρει και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου …

Η αβάσταχτη ελαφρότητα μιας ψευδούς είδησης

Ως Κίνηση Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων ενάντια στην επισφάλεια, είναι θέση μας ότι η μοίρα του φοιτητή νομικής, του ασκουμένου και του νέου δικηγόρου είναι κοινή: τους ενώνει όλους η προοπτική της ντε φάκτο υπαλληλίας και της εκμετάλλευσης με μισθούς πείνας. Συναφώς, ειδικότερο ζήτημα που αφορά όλους τους παραπάνω είναι η αναμόρφωση των μεταπτυχιακών προγραμμάτων της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.
Στη Γενική Συνέλευση του Συλλόγου Φοιτητών Νομικής της 17ης Οκτώβρη ζητήσαμε και μας δόθηκε ο λόγος προκειμένου να τοποθετηθούμε ειδικώς για αυτό το ζήτημα. Παρά το ότι μέλη συγκεκριμένου χώρου επέλεξαν να καλύψουν την τοποθέτηση του συναδέλφου με φωνές και χαρακτηρισμούς, αυτός ήταν σαφής για την ιδιότητα με την οποία τοποθετήθηκε. Ωστόσο με απογοήτευση ενημερωθήκαμε ότι η ΕΑΝΔΙΘ έβγαλε ανακοίνωση μια μέρα μετά, με την οποία κατηγορεί τον συνάδελφο για αντιποίηση (!) της ιδιότητας εκπροσώπου της. Προφανώς στην τοποθέτηση του συναδέλφου δεν ειπώθηκε καν η λέξη ΕΑΝΔΙΘ, πόσο μάλλον επικλήθηκε η ιδιό…

Κάλεσμα της Κίνησης Ασκούμενων και νέων Δικηγόρων στην κοινή συνέλευση ΕΑΝΔΙΘ, ΣΦΝ και Συλλόγου Μεταπτυχιακών Φοιτητών

Κάλεσμα της Κίνησης Ασκούμενων και νέων Δικηγόρων στην κοινή συνέλευση ΕΑΝΔΙΘ, ΣΦΝ και Συλλόγου Μεταπτυχιακών Φοιτητών

Στα πλαίσια του ν. Γαβρόγλου και με συνέπεια στις διατάξεις του, τα πανεπιστημιακά ιδρύματα καλούνται να ορίσουν σε ποιο βαθμό το κόστος των μεταπτυχιακών σπουδών θα μετακυληθεί στους φοιτητές, αφού η κρατική χρηματοδότηση για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση έχει μειωθεί δραματικά. Η απόφαση του Τμήματος Νομικής ήταν η εξής: Τα μεταπτυχιακά θα έχουν διάρκεια 3 εξάμηνα (αντί για 4 όπως ισχύει μέχρι σήμερα) και θα επιβληθούν δίδακτρα ύψους 300 €/εξάμηνο, άρα οι φοιτητές καλούνται να πληρώσουν συνολικά δίδακτρα ύψους 900 € για το μεταπτυχιακό. Επίσης, κάποια μεταπτυχιακά ενδέχεται μελλοντικά να διαμελιστούν, πχ το μεταπτυχιακό του Αστικού θα σπάσει σε 3 κατευθύνσεις: Εργατικού-Αστικού-Πολιτικής Δικονομίας, ενώ μέχρι στιγμής προβλέπονται κατευθύνσεις και όχι ενιαία παρακολούθηση όλου του κύκλου των μαθημάτων για τους σπουδαστές, όπως μάθαμε απο την προκύρηξη των εξετ…